Poradnik techniczny
Wkłady gumowe do zaworów zaciskowych – dobór materiału, typu i wymiarów
Wkład gumowy jest najważniejszym elementem roboczym zaworu zaciskowego. Ma bezpośredni kontakt z medium, a podczas zamykania zaworu jest ściskany od zewnątrz. Po otwarciu wraca do swojego pierwotnego kształtu i umożliwia swobodny przepływ przez pełny przekrój.
Dobór wkładu nie powinien opierać się wyłącznie na średnicy nominalnej DN. Nowa część musi pasować do konkretnego korpusu zaworu, sposobu mocowania oraz warunków pracy instalacji. Znaczenie mają również medium, temperatura, ciśnienie i częstotliwość działania zaworu.

Jak działa wkład w zaworze zaciskowym?
Zawór zaciskowy odcina lub reguluje przepływ przez zewnętrzne odkształcenie elastycznego wkładu gumowego. Medium przepływa przez wnętrze wkładu i nie styka się z mechanizmem zamykającym.
Takie rozwiązanie jest stosowane między innymi w instalacjach transportujących:
- ciecze zanieczyszczone,
- ścieki,
- szlamy i zawiesiny,
- substancje półpłynne,
- materiały sypkie,
- media zawierające cząstki stałe.
Zużyty wkład można wymienić bez wymiany całego korpusu zaworu. Warunkiem jest jednak zgodność nowego elementu z zaworem oraz rzeczywistymi warunkami procesu.
Wkład zaworu a uszczelka połączenia
Wkład gumowy zaworu zaciskowego i uszczelka połączenia to dwa różne elementy.
Wkład zaworu ma kontakt z medium, zmienia swój kształt podczas zamykania i bierze udział w odcinaniu przepływu.
Uszczelka połączenia odpowiada za szczelność między współpracującymi powierzchniami, np. w połączeniu kołnierzowym. Nie pełni funkcji roboczego zamykania przepływu.
Oba elementy mogą być wykonane z gumy, ale wymagają innego sposobu doboru. Kryteria dotyczące uszczelnień opisuje poradnik Uszczelki gumowe w armaturze przemysłowej.
Materiał wkładu dobiera się do medium
O trwałości wkładu decyduje przede wszystkim zgodność mieszanki gumowej z medium i warunkami pracy. W ofercie wkładów Metal-Gum występują mieszanki NR, EPDM, EPDM-HT, NBR i SBR. Konkretne wykonanie należy potwierdzić dla danego zaworu oraz instalacji.
NR
Guma naturalna NR charakteryzuje się wysoką elastycznością i dobrą odpornością na ścieranie. Może być stosowana w zastosowaniach z mediami zawierającymi cząstki stałe, np. szlamami, pulpami lub zawiesinami.
EPDM i EPDM-HT
EPDM jest często wykorzystywany w instalacjach wodnych, ściekowych i przemysłowych. Charakteryzuje się dobrą odpornością na wodę, parę wodną oraz wiele roztworów chemicznych.
EPDM-HT jest odmianą przeznaczoną do zastosowań wymagających podwyższonej odporności temperaturowej. Dobór zależy od konkretnej mieszanki, temperatury oraz ciśnienia pracy.
NBR
NBR stosuje się przede wszystkim w aplikacjach z olejami, paliwami i tłuszczami. Przed wyborem materiału warto określić dokładny rodzaj medium, temperaturę i czas kontaktu z gumą.
SBR
SBR może być stosowany w wybranych zastosowaniach technicznych. O jego przydatności decydują warunki pracy konkretnego zaworu, a nie sama nazwa medium.
Nie ma jednej mieszanki odpowiedniej do wszystkich zastosowań. Ten sam wkład może pracować prawidłowo w jednej instalacji, a szybko zużywać się w innej, mimo podobnej średnicy lub ciśnienia.
Rodzaje wkładów do zaworów zaciskowych
Metal-Gum oferuje kilka podstawowych wariantów wkładów. Różnią się one geometrią oraz sposobem mocowania, dlatego nie są automatycznie zamienne.
Wkłady owiercone
Wkład owiercony ma przygotowany układ otworów montażowych. Przy doborze trzeba potwierdzić nie tylko DN, ale również liczbę, rozstaw i wymiary otworów, typ kołnierza oraz geometrię zakończeń.
W katalogu Metal-Gum wkłady owiercone występują w zakresie DN32-DN500 i z owierceniem PN06, PN10 lub PN16. Zobacz wkłady owiercone
Wkłady nieowiercone
Wkład nieowiercony nie ma gotowego układu otworów montażowych. Nadal musi jednak być dopasowany do konstrukcji zaworu, długości, średnic zakończeń i sposobu mocowania.
Wkłady nieowiercone Metal-Gum dostępne są w zakresie DN24-DN150. Zobacz wkłady nieowiercone
Wkłady dwugarbne
Wkład dwugarbny wyróżnia się charakterystyczną geometrią korpusu. Sama nazwa wariantu nie wystarcza do jego identyfikacji – konieczne są również wymiary, długość, kształt zakończeń oraz model zaworu.
Dla wkładu wymiennego najlepiej przekazać zdjęcie i zwymiarowany szkic istniejącej części.

Wkłady stożkowe i redukcyjne
Wkład stożkowy lub redukcyjny ma różne średnice na końcach. Przy doborze kluczowe są oba wymiary końcowe, długość całkowita, kierunek montażu oraz sposób mocowania.
Tego typu wkładów nie należy dobierać na podstawie jednej średnicy. W ofercie Metal-Gum występują wkłady stożkowe i redukcyjne w zakresie 3/8-4 cali. Zobacz wkłady stożkowe i redukcyjne
Ciśnienie i temperatura pracy
Dla standardowych rodzin wkładów owierconych i nieowierconych Metal-Gum podaje ciśnienie pracy 0,6 / 1,0 / 1,6 MPa oraz temperaturę do 100°C, przy czym dopuszczalna temperatura zależy od rodzaju gumy i ciśnienia roboczego.
Nie należy przenosić tych parametrów automatycznie na każdy wkład ani na inny model zaworu. Ostateczny dobór powinien uwzględniać:
- ciśnienie robocze i ewentualne skoki ciśnienia,
- temperaturę pracy ciągłej oraz wartości chwilowe,
- rodzaj i stężenie medium,
- obecność cząstek stałych,
- liczbę cykli otwarcia i zamknięcia,
- konstrukcję oraz sposób sterowania zaworem.
Jak dobrać wkład do istniejącego zaworu?
Przy wymianie wkładu najbezpieczniejszym punktem wyjścia jest identyfikacja istniejącego zaworu i części.
Do zapytania warto przekazać:
- Producenta, model i oznaczenie zaworu.
- Typ wkładu: owiercony, nieowiercony, dwugarbny, stożkowy lub redukcyjny.
- Wymiary wkładu: DN, długość całkowitą, średnice końców oraz wymiary zakończeń.
- Dla wersji owierconej: liczbę, rozstaw i wymiary otworów.
- Rodzaj medium, jego skład lub stężenie oraz informację o cząstkach stałych.
- Temperaturę i ciśnienie pracy.
- Informację o sposobie pracy zaworu oraz częstotliwości cykli.
- Zdjęcie, rysunek albo zwymiarowany szkic istniejącego wkładu.
- Opis uszkodzenia starego elementu, jeśli jest dostępny.
Samo zdjęcie może pomóc wstępnie rozpoznać wariant wkładu, ale zwykle nie wystarcza do wykonania nowej części. Najlepiej połączyć je z wymiarami oraz oznaczeniem zaworu.
Kiedy należy wymienić wkład gumowy?
Wymiana może być konieczna, gdy pojawia się:
- nieszczelność zaworu,
- pęknięcie lub rozdarcie wkładu,
- trwałe odkształcenie,
- wyraźne zużycie powierzchni mającej kontakt z medium,
- problem z pełnym otwieraniem lub zamykaniem przepływu.
Przed zamówieniem nowej części warto ustalić przyczynę zużycia. Jeżeli poprzedni wkład uszkodził się przedwcześnie, przyczyną może być nie tylko jego wiek, ale również niezgodność materiału z medium, przekroczenie parametrów pracy lub problem z konstrukcją zaworu.
Wkłady gumowe do zaworów zaciskowych Metal-Gum
Metal-Gum dostarcza wkłady gumowe do zaworów zaciskowych w wariantach owierconych, nieowierconych, dwugarbnych oraz stożkowych i redukcyjnych.
Dostępne są wykonania z mieszankami NR, EPDM, EPDM-HT, NBR i SBR, dobieranymi do medium, temperatury, ciśnienia oraz konstrukcji zaworu. Możliwe jest również przygotowanie wkładu na podstawie dokumentacji technicznej lub wymiarów istniejącej części.
Pełną ofertę zaworów i wkładów znajdziesz na stronie Zawory zaciskowe oraz wkłady.
Potrzebujesz wkładu do zaworu zaciskowego?
Jeżeli wymieniasz zużyty wkład albo potrzebujesz elementu do konkretnego zaworu, prześlij działowi technicznemu Metal-Gum model zaworu, wymiary wkładu, informacje o medium, ciśnieniu i temperaturze oraz zdjęcie lub rysunek istniejącej części.
Na tej podstawie można potwierdzić właściwy materiał, geometrię i sposób wykonania wkładu przed zamówieniem.